Otyłość i nadwaga

athletic woman with muscles
athletic woman with muscles


Otyłość można zdefiniować dwojako: albo jako nadmiar tkanki tłuszczowej w organiźmie, albo jako zbyt wysoki ciężar ciała. Prawidłowo tkanka tłuszczowa stanowi ok. 20 – 25% ciężaru ciała u kobiety i 10 – 15% u mężczyzny. Niestety trudności w pomiarze ilości tkanki tłuszczowej w ustroju (spowodowane mało dokładnymi lub niezwykle drogimi badaniami: tomografia komputerowa, jądrowy rezonans magnetyczny) wykluczaja tę metodę jako standardową do oceny otyłości. Możliwe jest natomiast porównanie ciężaru ciała do opracowanych norm, uwzględniajacych wiek, płeć, wzrost, budowę ciała (mocna, średnia i delikatna). Dla dokładności oceny wprowadzono tzw. wskaźnik Queteleta, tj. BMI (Body Mass Index), wskaźnik masy ciała. Wyraża się on ilorazem aktualnej masy ciała w kilogramach i kwadratu wzrostu w metrach.

Zaletą jest możliwość łatwego obliczenia. Niezależnie od stopnia otyłości wskaźnik ten jest miarodajny. Zaproponowano jednocześnie ze wskaźnikiem masy ciała wykorzystanie stosunku obwodu talii do obwodu bioder (WHR). Przy stwierdzeniu BMI>25 kg/m2 wartości WHR powyżej 0.85 u kobiet i 1.00 u mężczyzn świadczą o najbardziej niebezpiecznym typie otyłości, tzw. otyłości wisceralnej (trzewnej), czyli nagromadzeniu tłuszczu trzewnego (inaczej wrotnego) w jamie brzusznej. Tak zlokalizowana tkanka tłuszczowa, w odróżnieniu od typu gunoidalnego (gdy tłuszcz odkłada się głównie na pośladkach i udach), nasila ryzyko powikłań metabolicznych w ustroju. Twierdzi się również, że sam obwód talii powyżej 100 cm, wskazuje na możliwość nieprawidłowości w procesach metabolicznych organizmu.

CO TO JEST „IDEALNA MASA CIAŁA”?

Zastanawiano się jakim kryterium należy się kierować określając „idealną masę ciała”. Uznano, że najbardziej istotne jest zmniejszenie wskaźnika umieralności. Dlatego przyjęto, że dla danej płci, wieku i wzrostu „pożądaną” masą ciała jest ta, która wiąże się z najniższymi wskaźnikami umieralności.
Posługując się wskaźnikiem Queteleta (BMI) stwierdzono, że najkorzystniejsze jest:

  • BMI w granicach 20 – 25 do 50 r.ż.
  • BMI od 20 – 27 po 50 r.ż. u obu płci

Wartość wskaźnika BMI powyżej 27 określa sie jako otyłość

KTO MA PREDYSPOZYCJE DO OTYŁOŚCI?

Predyspozycje do otyłości mogą mieć związek z:

  • płcią: przeważaja kobiety
  • wiekiem: po 50 r.z. dochodzi do wzrostu ciężaru ciała u obu płci, z tym, że przyrost wagi u kobiet wynosi średnio 7,5 kg, a u mężczyzn ok.5 kg,
  • warunki ekonomiczne: ok.20% populacji w krajach wysoko uprzemysłowionych są to ludzie otyli. Często dotyczy to kobiet nie pracujących, których mężowie maja niskie zarobki,
  • rasa: wśród otyłych przeważają kobiety rasy czarnej (afrykanki i afroamerykanki);
  • wykształcenie: osoby z niższym wykształceniem dominują wśród osób otyłych,
  • inne czynniki: poczucie złego stanu zdrowia sprzyja rozwojowi otyłości.

JAK DOCHODZI DO ROZWOJU OTYŁOŚCI?

Organizm człowieka potrafi bronić się przed niedoborem pożywienia. Nie ma on natomiast mechanzmów chroniacych przed jego nadmiarem. Kilkuprocentowe wahania wagi ciała są zjawiskiem prawidłowym. Natomiast większy przyrost masy może świadczyć albo o retencji (zatrzymywaniu) sodu i wody w organiźmie w przebiegu chorób układu krążenia, albo o nadmiernym gromadzeniu tkanki tłuszczowej. Gdy waga przekracza 120% masy należnej lub BMI jest powyżej 27 kg/m2, mówimy o otyłości.
Dochodzi do niej w następstwie nadmiernego dostarczania kalorii (pożywienia) przekraczajacego zapotrzebowanie ustroju oraz przy współudziale nastepujących elementów:

  • genetycznych, odpowiedzialnych za upośledzone spalanie tłuszczów;
  • psychologicznych: jedzenie dla towarzystwa, nagłe zaprzestanie aktywności fizycznej, przymusowe odżywianie;
  • lub zaburzeniach mechanizmów kontrolujących neuroendokrynnych, jak zaburzenia wydzielania insuliny, chwiejność układu nerwowego współczulnego i przywspółczulnego, zaburzenia hormonalne.

DLACZEGO OTYLI JEDZĄ WIĘCEJ?

Przyczyny są dwie.

  1. Pierwszą jest nadwrażliwość na bodźce pokarmowe. Łatwa dostępność i walory smakowe atrakcyjnych pokarmów prowadzą do „pochłaniania” jedzenia.
  2. Drugą przyczyną są tzw. zaburzenia jakościowe zachowań żywieniowych. Należą do nich:
  • „Przegryzanie”, czyli półautomatyczne zjadanie małych ilości pokarmów, co z czasem staje się nawykiem;
  • Kompulsje, polegajace na zjadaniu dużych ilości pokarmu, bez wcześniejszego odczuwania głodu. Może to być reakcja na sytuacje konfliktowe, stres. Po zjedzeniu występuje uczucie wstrętu. Kompulsje występują między posilkami lub wieczorem.
  • Napady bulimii polegaja na przyjmowaniu ogromnych ilości jedzenia. Po zjedzeniu nie wystepuje uczucie sytosci.
  • Zwiększone ilości przyjmowanego jedzenia lub wydłużanie czasu posiłków nazywane są hiperfagią posiłkową, a wynikają z zaburzeń funkcjonowania ośrodków regulacyjnych w podwzgórzu. Często pojawia się uczucie silnego głodu pomimo najedzenia się.
  • U niektórych osób nie występuje uczucie sytości ani głodu. Spożywają oni posiłki z nawyku, dla towarzystwa., nie wiedząc kiedy przestać.
  • U osób, które postanawiają się odchudzać ograniczenie ilości przyjmowanego pożywienia wiedzie do „nadrabiania” w jedzeniu w ciągu następnych dni. Nagromadzenie negatywnych uczuć wynikajace z ograniczania posiłków znacznie wzmaga atrakcyjność jedzenia.
  • Nadmierne promowanie w mediach szczupłości, zachęcanie do diet wysoce ograniczających może spowodować zupełnie inny skutek od oczekiwanego. Dlatego zanim rozpoczniemy dietę konieczne jest zdefiniowanie celów i określenie szczegółowo jakości i ilości spożywanych podczas diety posiłków.

JAKIE SĄ KONSEKWENCJE OTYŁOŚCI?

Na podstawie przeprowadzonych analiz stwierdzono, że przy wskaźniku BMI powyżej 30 stwierdza się nadumieralność spowodowaną przede wszystkim chorobami układu krążenia. Istotną rolę odgrywa wiek. 50-60 rok życia stanowi krytyczny okres ujawnienia się powikłań i zwiększenia umieralności. Śmiertelność wzrasta 12-krotnie, jeśli do otyłości doszło między 25 – 34 r.ż., a 2-krotnie jeśli między 55 – 65 r.ż., przy BMI ok.40 kg/m2.
Najczęstszymi chorobami układu krążenia związanymi z otyłością są:

  • Choroba wieńcowa. Nadwaga zwiększa zagrożenie chrobą wieńcową szczególnie u młodych mężczyzn. Większość badań wskazuje, że otyłość typu trzewnego stanowi niezależny czynnik ryzyka. Nasilenie miażdżycy, skłonność do zakrzepicy, wzrost masy mięśnia serca powodujący zwiększone zapotrzebowanie na tlen nieuchronnie prowadzą do szybkiego rozwoju choroby wieńcowej.
  • Nadciśnienie tętnicze i otyłość maja, jak się sądzi, współne czynniki etiologiczne (genetyczne i środowiskowe). Przy 20% nadwadze ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego wzrasta 3-krotnie. Obniżenie masy ciała redukuje wartość skurczowego ciśnienia tętniczego.
  • Niewydolność serca występuje 2-krotnie częściej u osób otyłych.
  • Zaburzenia rytmu serca pojawiaja się 10 razy częściej u osób z nadwagą i przerostem mięśnia serca. U nich również częstsza jest nagła śmierć sercowa spowodowana komorowymi zaburzeniami rytmu (częstoskurczem komorowym lub migotaniem komór)
  • Udary mózgu związane z nadciśnieniem tętniczym są tzw. udarami krwotocznymi, tj. spowodowanymi pęknięciem małego naczynia w obrębie mózgu na skutek nadmiernego ciśnienia tętniczego. Jednak u osób otyłych dochodzi równie często do tzw. udarów niedokrwiennych, spowodowanych zakrzepicą w obrębie naczyń mózgu. Skłonnośc do zakrzepów jest charakterystyczna dla otyłości.
  • Choroby naczyń: zapalenia tętnic kończyn dolnych, zakrzepowe zapalenie żył, żylaki podudzi należą do typowych chorób osób otyłych.
  • Wśród innych schorzeń wysuwają się na czoło: choroby układu oddechowego, powikłania ze strony wątroby i dróg żółciowych, zmiany zwyrodnieniowe kośćca, nowotwory (np. rak trzonu macicy i rak sutka u kobiet oraz rak gruczołu krokowego i rak jelita grubego u mężczyzn) oraz powikłania metaboliczne (cukrzyca, dna moczanowa, hiperlipidemia) i endokrynologiczne (np. zaburzenia miesiączkowania, nadnierne owłosienie u kobiet, czy ginekomastia u mężczyzn.

CO JEST PODSTAWOWĄ MOTYWACJĄ ODCHUDZANIA SIĘ?

Wg badań statystycznych (we Francji) najczęstszymi powodami odchudzania się są:
1. Potrzeba „lepszego samopoczucia”,
2. Poprawa wyglądu,
3. Zachowanie dobrego zdrowia,
4. Poprawa sprawności fizycznej.
Każdy z nas ma indywidualne cele związane z odchudzaniem czy też zachowaniem właściwej masy ciała.

Rate this post