Cukrzyca – typy, objawy, przyczyny, powikłania, leczenie

beautiful pink cake on white background
beautiful pink cake on white background


Cukrzyca jest pojęciem obejmującym niejednorodną grupę zaburzeń gospodarki węglowodanowej (cukrowej) polegającą na upośledzeniu komórkowego przyswajania glukozy i prowadzącą do hiperglikemi (podwyższonego poziomu glukozy we krwi) na czczo lub/i po posiłku. Spowodowane jest to niedoborem insuliny lub/i zmniejszeniem oddziaływaniakomórek na insulinę (tzw. insulinoopornością). Insulina jest aktywnym białkiem produkowanym przez komórki beta znajdujace się w wyspach trzustkowych. Wyspy te są nieregularnie rozmieszczonymi w trzustce grupami komórek, majacych zdolność produkowania również innych czynnych białek.
Średnio wytwarzane jest ok.21 – 25 jednostek insuliny w ciągu doby. Ilość ta jest wystarczająca do utrzymania we krwi prawidłowego poziomu glukozy 70 – 100 mg/dl i właściwego dostarczania tego cukru do tkanek organiżmu, co umożliwia prawidłowe funkcjonowanie mózgu, serca, nerek, mięśni i innych. 

Typy cukrzycy

Cukrzyca pierwotna, zależna od czynników genetycznych dzieli się na:

cukrzycę typu 1, tzw. insulinozalezną , dotyczącą ok. 10% chorych;

cukrzyce typu 2, tzw. insulinoniezależną (inaczej okreslaną jako: nie wymagająca leczenia insuliną), dotycząca 80% chorych, w tym:

  • u 80% skojarzona jest z otylością;
  • u 10% bez otylości;
  • 10% tzw. MODY, tj. cukrzyca typu dorosłego ujawniajaca sie u osób młodych poniżej 25 r.ż. i nie wymagajaca leczenia insulina przez min.2 lata.
  • cukrzyca ciężarnych, jest to każda dukrzyca ujawniajaca się w czasie ciąży i ustępująca po porodzie.

Cukrzyca wtórna związana z:

  • chorobami trzustki:przewlekłe zapalenie trzustki, po jej usunięciu (pankreatectomia). Cukrzyca pojawia się wówczas, gdy ponad 90% trzustki jest uszkodzone https://pl.wikipedia.org/wiki/Metabolizm.
  • zaburzenia hormonalne, np. nadmierne wydzielanie hormonu wzrostu u dorosłych (akromegalia), guzy nadnerczy produkujące hormony glikokortykosteroidowe,
  • polekowe (leki moczopędne z grupy tiazydów, glikokortykosteroidy),
  • uwarunkowane genetycznie,
  • wywołane nieprawidłowym żywieniem, np. niedobór białka w diecie, zmiany włóknisto-zwapniające w trustce w wyniku niedożywienia (w krajach trzeciego świata)

Przyczyny rozwoju cukrzycy

Cukrzyca typu 1 spowodowana jest zniszczeniem komórek beta wysp trzustki przez przeciwciała wytwarzane przez własny organizm, który traktuje te komórki jako obce i stara się je wyeliminowac. Jest to tzw. proces autoimmunologiczny. 

Cukrzyca typu 2. W tym typie role odgrywaja dwa czynniki: upośledzenie wydzielania insuliny oraz zmniejszenie wrazliwosci tkanek obwodowych na ten hormon (tzw. insulinooporność). W warunkach prawidłowych na komórkach istnieje określona ilość fragmentów białkowych – receptorów insulinowych., przyłączajacych insulinę, co ułatwia jej wnikanie do wnętrza komórki. Stwierdono, że u osób chorych istnieje zmniejszona liczba tych receptorów, czego nastepstwem jest gorsze przyswajanie insuliny przez komórkę. Także przekarmianie i otyłość powodują zmniejszenie gęstosci tych receptorów na komórkach. Dlatego podstawą leczenia tego typu cukrzycy jest redukcja masy ciała jak.

Cukrzyca jest choroba uwarunkowana genetycznie. Jednak u jednych osób może się ujawniac na skutek działania dodatkowych czynników srodowiskowych, a u innych nie.
Czynnikami przyspieszajacymi ujawnienie sie cukrzycy są:

  • otyłość
  • choroby wątroby;
  • zaburzenia hormonalne;
  • ciąża;
  • niektóre leki (doustne środki antykoncepcyjne, glikokortykosteroidy).

Objawy cukrzycy

  • osłabienie, stałe zmęczenie, senność;
  • bóle głowy, poty (często przy wahaniach poziomu glikemii);
  • wielomocz (poliuria)
  • wzmożone pragnienie (polidypsja)
  • utrata masy ciała;
  • kurcze mięśni;
  • zaburzenia widzenia;
  • świąd skóry lub zmiany skórne, np. grzybica;
  • osłabienie potencji u mężczyzn;
  • zaburzenia menstruacji u kobiet.

Powikłania cukrzycy

Cukrzyca prowadzi do rozwoju powikłań dwojakiego rodzaju: o typie uszkodzenia małych naczyń (mikroangiopatia) i uszkodzenie dużych naczyń, związanych z przyspieszonym rozwojem miażdzycy (makroangiopatia). Patologiczne zmiany dotyczące drobnych naczyn krwionośnych są najgroźniejsze, gdy obejmują nerki (nefropatia), narząd wzroku (retinopatia) i naczynia odżywcze nerwów obwodowych (neuropatia). Makroangiopatia objawia się nadciśnieniem tętniczym, szybkim rozwojem choroby wieńcowej, występowaniem udarów mózgu, częstrzym niz w ogólnej populacji oraz rozwojem miażdżycy kończyn dolnych. 

Leczenie cukrzycy

Leczenie chorych na cukrzycę jest wielokierunkowe. Konieczne jest przestrzeganie diety cukrzycowej. Zapotrzebowanie kaloryczne wynosi:

  • u osób lekko pracujących: 32 x należna masa ciała,
  • przy umiarkowanym wysiłku fizycznym: 40 x należna masa ciała,
  • w przypadku cięzkiej pracy fizycznej: 46 x należna masa ciała.

Należna masa ciała wg Brocka wynosi: wzrost (w cm) – 100

Posilki powinny być spożywane średnio 5 razy dziennie, małe objętościowo. Dieta powinna zawierać:

  • białko 15% dziennego zapotrzebowania energetycznego, przy czym powinno to byc chude mięso, drób, ryby, bialko roślinne.
  • tłuszcze 25% dziennego zapotrzebowania energetycznego. Spośród tłuszczów preferowane są nienasycone kwasy tłuszczowe (oleje roślinne, nieutwardzane margaryny).
  • węglowodany do 60% dziennego zapotrzebowania energetycznego.

Proponuje się słodzenie słodzikami: Aspartamem, Cyclomatem, sacharyną . Należy unikać spożywania cukrów prostych i dwucukrów. Dopuszczalna jest taka ilość węglowodanów, która nie spowoduje wystąpienia cukromoczu i nie podniesie poziomu glukozy we krwi powyżej 150 mg/dl (8,3 mmol/l).
Przeliczniki energetyczne:
1 kcal = 4,2 kilodżula (kJ)
1 g węglowodanów = 4,1 kcal = 17,2 kJ
1 g białka = 4,1 kcal = 17,2 kJ
1 g tłuszczu = 9,3 kcal = 38,9 kJ

  • Redukcja masy ciała;
  • Zwiększenie aktywności fizycznej. Prowadzi do wzrostu wrażliwości komórek mięśniowych na insulinę.
  • Stosowanie wg wskazań lekarza: doustnych leków przeciwcukrzycowych i/lub  preparatów insuliny.
  • Regularne monitorowanie poziomu glukozy we krwi.

Rate this post